Pursaklar Tarihçesi

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE PURSAKLAR

 

Pursaklar, Keçiören’e bağlı bir belde iken 2008 yılında ilçe olması ve nüfus açısından da hızla gelişen bir yerleşim bölgesi olması sebebiyle dikkatleri üzerine çekmiştir. İlçemiz sakinlerinin en çok merak ettiği konuların başında Pursaklar’ın ne zaman kurulduğu ve adının ne anlama geldiğidir.

Bu tür sorular, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nde çalışan ve aile olarak bir Pursaklarlı olan bendenizi de doğduğum köye vefa borcumu ödeme açısından araştırmaya sevk etmiştir. Pursaklar ile ilgili arşivlerde tespit ettiğimiz kayıtların başında “Tahrir Defterleri” gelmektedir. Osmanlı Devleti’ne dahil olan şehir, köy ve mezralarda yaşayanlarla beraber alınan vergilerin kayıt altına alınma işlemine “Tahrir” ve kayıtların tutulduğu defterlere de bu yüzden“Tahrir Defteri” denilmektedir.

Bugün elimizde 1462,1522,1530 ve 1571 tarihli tahrir defterleri mevcuttur. Bunlardan ilk üçü Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı Osmanlı Arşivi’nde, son defter ise Tapu ve Kadostro Genel Müdürlüğü Arşivi’ndedir.

Pursaklar ismine ilk defa 1462 tarihli Ankara Tahrir Defterinde rastlıyoruz. 19. yüzyılın sonuna kadar bütün kayıtlarda köyün adı “Busaklar” olarak geçmektedir. Busaklar, yukarıda zikrettiğimiz bütün tahrir defterlerinde Çubuk kazasına bağlı gözükmektedir.

Pursaklar, 1462 yılında 39’u çiftçi, biri imam 40 hane, 1530 yılında 13 hane ve 1571 yılında 7’si çiftçi 35 bennaktan ( bir çiftçinin ektiği arazinin daha küçüğünü eken kimseler) meydana gelmekteydi.

1462 yılında 40 haneden meydana gelen Pursaklar’da 1530 yılında Anadolu’nun genelinde olduğu gibi savaşlar, doğal afetler, hastalıktan ölümler ve göçler sebebiyle nüfus azalmış13 haneye düşmüştür. 1571 yılındaki kayıtlarda ise nüfusun artmaya başladığını görüyoruz.

Daha sonraki dönemlerde Ankara’da yeniden tahrir yapılmamıştır. Devlet işlerini Tanzimat’a kadar daha çok avarız adını verdiğimiz vergiler ve bunların tutulduğu defterlerle takip etmiştir. Yaptığımız bir araştırmada 1530 yılında Pursaklar’ın bağlı olduğu Çubuk kazasına bağlı köy ve mezraların büyük bir kısmının isimlerini günümüzde de muhafaza ettiği görülmektedir. 500 yıllık tarih süreci içerisinde Kavacık ve Karyağdı gibi birkaç köyün terk edildiğini, Mahmudiye ve Kurusarı gibi (Muhacir köyleri) bazı köylerinde yeni kurulduğunu görüyoruz. Bu konuda geniş bilgi için Doç. Dr. Hüseyin ÇINAR ve Doç. Dr. Osman GÜMÜŞÇÜ’nün beraber hazırladıkları “Osmanlıdan Cumhuriyete Çubuk Kazası” adlı yayına bakılabilir.

Tahrir Defterlerinden sonra yerleşim yerleriyle ilgili derli toplu ilk bilgiyi Osmanlı’da ilk nüfus istatistiği olan 1831 nüfus sayımında buluyoruz. Köylerde yaşayan insanlar Tahrir Defterlerinde sadece isimleriyle yer alırken, 1831 yılındaki sayımda lakap ve kişisel özellikleri de yer almıştır.

Bu nüfus sayımında sadece erkekler kayda geçirilmiş, kadın nüfusu sayılmamıştır. Pursaklar’da 1831 yılında 99 erkek nüfus vardır. Bu rakamı ikiyle çarptığımızda 198 kişiye tekabül etmektedir. Her aileyi 5 nüfustan ibaret saydığımızda ve 198 kişiye böldüğümüzde aşağı yukarı 40 rakamını elde ediyoruz. 1831 yılında Pursaklar’ın 40 haneden oluştuğunu söyleyebiliriz.

1846 yılında ayrıca bir sayım yapılmış ve bu sayımdaki veriler “Temettuat” adını verdiğimiz defterlere kaydedilmiştir. Bu sayımda, hane reislerinin lakapları zikredilmiş, sahip olduğu hayvan ve arazi varlığı defterlere aynen geçmiştir. 1846 tarihli temettuat defterine göre Pursaklar 41 haneli bir köydür. Pursaklar eski Kaymakamı Sayın Ahmet CENGİZ’in “Tarihin Peşinde” isimli bir dergide 1846 tarihli temettuat defterini enine boyuna inceleyen bir makalesi de yayınlanmıştır. 1462 yılından 1846 yılına kadar köyün ortalama büyüklüğü aynı kalmıştır.

1831 nüfus sayımından itibaren Pursaklar önce merkeze, 1846 yılında Zir (Yenikent) nahiyesine bağlanmıştır. 1893 tarihli Nüfus Sicil Defteri’nde tekrar merkeze bağlanmıştır. Köyümüzün ismi bu nüfus sicil defterinde de“Busaklar” olarak kayıtlıdır. 1893 tarihli sicil defteri, bugün üzerimizde taşıdığımız nüfus cüzdanımızda yer alan kütük bilgilerimizin dayandığı ana kaynaktır. Bu tarihte yapılan nüfus sayımında erkek ve kadın ayrımı yapılmamış, insanların doğum ve ölüm tarihleri aynen işlenmiştir. Ayrıca her aileye bir hane numarası verilmiş, aileler lakaplarıyla birlikte yazılmıştır. 2 Eylül 1309 (14 Eylül 1893) tarihinde yazılan bu nüfus sicil defterine göre Pursaklar 53 hane olup 233 kişiden ibarettir. Bunlardan 120’si erkek, 113 kişi ise kadın nüfustan oluşmaktadır.

Pursaklar ile ilgili Osmanlı dönemine ait en son kaydımız İl Özel İdaresinden Devlet Arşivlerine intikal eden 1307 (1901) tarihli Pursaklar Arazi ve Emlak Esas Defteridir. Bu defterde ilk defa köyümüz bugünde kullandığımız şekilde “Pursaklar” olarak yer almaktadır. Köyümüzde yaşayan insanlar, (aile reisleri) sahip oldukları lakap ve arazi varlıkları ile beraber bu defterde kayıt altına alınmış, ayrıca haneler ve araziler tarif edilirken yanlarından geçen yol, derelerle birlikte en yakın komşuları da belirtilmiştir. 1901 yılındaki bu kayda göre Pursaklar 62 hanelik orta büyüklükte bir köydür.

Köyümüzden, Balkan Savaşı, I. Dünya Şavaşı ve İstiklal Savaşı’na çok sayıda insan katılmış, maalesef büyük bir kısmı çeşitli cephelerde şehit düşmüş çok az bir kısmı sağ olarak köyüne dönmüştür.

Cumhuriyet döneminde köyümüzün nüfusu hızlı artmıştır. Devlet İstatistik Enstitüsünün verilerine göre Pursaklar’da; 1935 yılında 136’sı erkek, 136’sı kadın toplam 272 kişi; 1965 yılında 294’ü erkek, 265’i kadın toplam 559 kişi yaşamaktadır. 1987 yılına geldiğimizde Pursaklar, nüfusu 2000 kişiyi geçmesi sebebiyle belediyelik olmuştur. Pursaklarda imar çalışmalarının başlamasıyla 2000 yılında nüfus 27974 kişiyi bulmuştur.

Pursaklar’ın 2008 yılında ilçe olmasıyla nüfus hızla artmış, 2010 Türkiye İstatistik Kurumu verilerine  göre  ilçemizde  ikamet eden insan  sayısı; 54 490’ı erkek, 53721’i kadın olmak üzere 108 211 kişiye ulaşmıştır.

Hazırlayan;

Murat ŞENER

Blog İçerik Telif Hakları Purder'e Aittir